Πιλοτική εφαρμογή του προτύπου εργαστηρίου ξερολιθιάς στην Ηρακλειά: Μία επιτυχημένη δράση
Στα πλαίσια του έργου «Αλλαξημάρια: Σχεδιασμός και εφαρμογή ενός προτύπου εργαστηρίου ξερολιθιάς», το οποίο υλοποιεί φέτος το Μιτάτο της Αμοργού σε συνεργασία με την ομάδα Μπουλούκι και τον Πολιτιστικό και Περιβαλλοντικό Σύλλογο Τήνου «Αμπασάδα», πραγματοποιήθηκε η πιλοτική εφαρμογή του σχεδιαζόμενου μοντέλου στην Ηρακλειά Κυκλάδων, από τις 8 έως τις 22 Οκτωβρίου 2025.
Η δομή και το πρόγραμμα του εργαστηρίου προέκυψαν ως αποτέλεσμα της πρώτης, ερευνητικής φάσης του έργου, κατά την οποία διατυπώθηκε η μορφή ενός προτύπου εργαστηρίου ξερολιθιάς, μετά από μελέτη προγραμμάτων και συστημάτων του εξωτερικού αλλά και συζήτηση σχετικά με την προσαρμογή αυτών στα ελληνικά και ιδιαίτερα τα νησιωτικά δεδομένα.
Η πιλοτική εφαρμογή του έργου διαρθρώθηκε σε δύο άξονες:
- Το πρόγραμμα επαγγελματικής μαθητείας, διάρκειας δύο εβδομάδων, το οποίο πραγματοποιήθηκε από τις 8 έως τις 22 Οκτωβρίου 2025 και όπου συμμετείχαν τρεις αμειβόμενοι μαθητευόμενοι.
- Το πρόγραμμα βιωματικού εργαστηρίου, ανοιχτό στο ευρύτερο κοινό, διάρκειας 6 ημερών, το οποίο πραγματοποιήθηκε από τις 13 έως τις 18 Οκτωβρίου 2025, με σκοπό την εξοικείωση με την τέχνη της ξερολιθιάς, τις βασικές αρχές δόμησής της, καθώς και το ιστορικό, πολιτιστικό και περιβαλλοντικό της πλαίσιο. Στο βιωματικό εργαστήριο έλαβαν μέρος 18 συμμετέχοντες.
Και τα δύο προγράμματα περιέλαβαν πρακτική κατάρτιση στο πεδίο, καθώς και θεωρητικά μαθήματα.
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ:
Το πρακτικό σκέλος της μαθητείας και του εργαστηρίου πραγματοποιήθηκε στη θέση Κουκούλα, έξω από τον οικισμό Παναγιά στην Ηρακλειά Κυκλάδων. Τα έργα περιέλαβαν την αποκατάσταση τοίχων περίφραξης στο ξεκίνημα του μονοπατιού προς το Φτερό Δεμάτου, καθώς και αναλημματικών τοίχων σε ελαιώνα πλησίον του μονοπατιού. Κατασκευάστηκε επίσης καλντερίμι σε τμήμα του μονοπατιού που παρουσίαζε δυσκολία πρόσβασης λόγω κλίσης και μορφολογίας.
Συγκεκριμένα, κατά της διάρκεια του προγράμματος δύο εβδομάδων, υλοποιήθηκαν:
- Αποκατάσταση 9 τμημάτων ξερολιθικών αναλημματικών τοίχων, συνολικού μήκους 168,80 μ. Όλοι οι τοίχοι βρίσκονται σε ελαιώνα δυτικά του μονοπατιού προς το Φτερό Δεμάτου.
- Αποκατάσταση, κατά τόπους μερική, 14 τμημάτων ξερολιθικών τοίχων περίφραξης, συνολικού μήκους 124,75 μ. 12 τμήματα βρίσκονται εκατέρωθεν του μονοπατιού προς το Φτερό Δεμάτου και δύο στα όρια του ελαιώνα προς τα δυτικά και νότια.
- Κατασκευή ξερολιθικού καλντεριμιού, συνολικού εμβαδού 6,60 τ.μ. Το καλντερίμι δημιουργήθηκε σε σημείο του μονοπατιού προς το Φτερό Δεμάτου, το οποίο παρουσίαζε δυσκολία πρόσβασης λόγω κλίσης και μορφολογίας του εδάφους. Κατασκευάστηκαν τέσσερα σκαλοπάτια (καδένες), προσαρμοζόμενα στο ανάγλυφο του σημείου.
Οι εργασίες στο πεδίο έγιναν υπό την καθοδήγηση του ντόπιου μάστορα Νικολή Γαβαλά και των εκπαιδευτών Γιώργου Τζαβάρα (Μπουλούκι) και Γιάννη Δελλατόλα (Αμπασάδα), οι οποίοι έχουν μεγάλη εμπειρία στην παραδοσιακή δόμηση και στη μετάδοσή της στα πλαίσια εργαστηρίων.
Την πρώτη μέρα της επαγγελματικής μαθητείας, πραγματοποιήθηκε εισαγωγή στο χώρο του εργοταξίου στο πεδίο, παρουσίαση των κανόνων ασφαλείας και επίδειξη εργαλείων και ορθής χρήσης τους. Η εισαγωγή αυτή επαναλήφθηκε κατά την πρώτη ημέρα του βιωματικού εργαστηρίου. Στη συνέχεια, τα έργα αποκατάστασης περιέλαβαν επιμέρους εργασίες όπως μεταφορά υλικών, πελέκημα, κατεδάφιση τοίχου και οργάνωση υλικού, θεμελίωση, τοποθέτηση ράμματος για οδηγό και καθαρισμό πεδίου.
Το απόγευμα της Δευτέρας 13 και το πρωί της Τρίτης 14 Οκτωβρίου 2025, πραγματοποιήθηκε παρουσίαση και επίδειξη της μεθόδου των «κατρακυλιών» από τον Γιάννη Καρποντίνη, ιδιοκτήτη του λατομείου «Αφοί Καρποντίνη Ναξιακά Μάρμαρα» στη Νάξο. Τα «κατρακύλια» χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ογκωδών πρώτων υλών χειροκίνητα. Μετά την επίδειξη, οι συμμετέχοντες τόσο της επαγγελματικής μαθητείας όσο και του βιωματικού εργαστηρίου είχαν τη δυνατότητα να μεταφέρουν έναν ογκόλιθο πλησίον του μονοπατιού με τη χρήση της τεχνικής αυτής.
ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ
Με βάση το μοντέλο του σχεδιαζόμενου προτύπου εργαστηρίου ξερολιθιάς, προβλέπονται θεωρητικά μαθήματα που πλαισιώνουν την πρακτική κατάρτιση στο πεδίο. Τα μαθήματα που διδάχτηκαν στο πιλοτικό εργαστήριο των «Αλλαξημαριών» ήταν τα εξής:
- “Τεχνικά χαρακτηριστικά των ξερολιθικών κατασκευών.”
Γιώργος Τζαβάρας, αρχιτέκτονας, μέλος της ομάδας Μπουλούκι, εκπαιδευτής του πιλοτικού εργαστηρίου. - “Η γεωλογία της Ηρακλειάς.”
Παναγιώτα Μαργαρίτη, γεωλόγος. - “Ιστορία και αρχιτεκτονική της ξερολιθιάς.”
Ιουλία Παπαευτυχίου, Δρ Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΕΜΠ. - “Νομική προστασία των ξερολιθικών κατασκευών.“
Ιάκωβος Μαθιουδάκης, δικηγόρος, Αν. Καθηγητής Διοικητικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ και Κωνσταντίνα Παπαγεωργίου, αρχαιολόγος.
Σκοπός των θεωρητικών μαθημάτων ήταν η βαθύτερη κατανόηση των ποικίλων διαστάσεων της ξερολιθικής δόμησης, τόσο από κατασκευαστικής πλευράς, όσο και από πολιτισμικής και περιβαλλοντικής. Οι συμμετέχοντες μελέτησαν κατασκευαστικά σχεδιαγράμματα ξερολιθικών τοίχων, περιεργάστηκαν δείγματα πετρωμάτων και συζήτησαν για τις ιδιότητες και τις εφαρμογές τους στη δόμηση, παρακολούθησαν παρουσιάσεις πλούσιες σε φωτογραφικό υλικό ξερολιθικών κατασκευών αλλά και σε πληροφορίες σχετικές με την κατάσταση των κατασκευών αυτών σήμερα και το νομικό πλαίσιο για την προστασία τους.
ΞΕΡΟΛΙΘΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ
Βασικός στόχος των εργαστηρίων ξερολιθιάς αλλά και των δράσεων του Μιτάτου της Αμοργού γενικότερα είναι η διάχυσή τους στην εκπαιδευτική κοινότητα και η ευαισθητοποίηση των μαθητών ως προς περιβαλλοντικά και πολιτιστικά ζητήματα.
Σε αυτό το πλαίσιο, ήταν μεγάλη μας χαρά η αποδοχή της πρόσκλησής μας από τα σχολεία των Μικρών Κυκλάδων και η γνωριμία τους με το έργο μας.
Συγκεκριμένα, την Τετάρτη 15 Οκτωβρίου 2025, επισκέφτηκαν το πεδίο εργασιών τα Γυμνάσια με Λυκειακές Τάξεις Σχοινούσας και Δονούσας. Οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να εργαστούν σε όλα τα στάδια της ξερολιθικής κατασκευής, από τη θεμελίωση μέχρι την ολοκλήρωση του τοίχου με «καπάκια», σε χώρο που είχε διαμορφωθεί ειδικά για το σκοπό αυτό. Επιπλέον, συζητήσαμε για τον περιβαλλοντικό και πολιτισμικό ρόλο των ξερολιθιών, ειδικά στα άνυδρα νησιά των Κυκλάδων.
Την Τετάρτη 22 Οκτωβρίου 2025, τελευταία μέρα της επαγγελματικής μαθητείας του πιλοτικού εργαστηρίου, επισκέφτηκε το πεδίο το Δημοτικό Σχολείο και Νηπιαγωγείο Ηρακλειάς. Οι μικροί επισκέπτες έπαιξαν με τις πέτρες, μαθαίνοντας να τις επιλέγουν και να τις τοποθετούν σωστά προκειμένου να μπορεί να στηριχτεί ένας μικρός τοίχος.
ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΕΚΔΡΟΜΗ
Προκειμένου οι συμμετέχοντες να γνωρίσουν καλύτερα το νησί της Ηρακλειάς και να εμβαθύνουν στην ιστορία και το τοπίο του, πραγματοποιήθηκε απογευματινός περίπατος στο Κάστρο την Παρασκευή 17 Οκτωβρίου 2025.
Η ομάδα συνοδεύτηκε από το Φάνη Γαβαλά, μόνιμο κάτοικο της Ηρακλειάς και ιδιοκτήτη τουριστικής επιχείρησης, ο οποίος μίλησε για τη χλωρίδα και πανίδα, την ιστορία, τη λαϊκή αρχιτεκτονική και την αγροτοκτηνοτροφική παράδοση του τόπου.
ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΟΥ ΠΙΛΟΤΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ
Το πιλοτικό εργαστήριο του έργου «Αλλαξημάρια» διαδόθηκε μέσω των ιστοσελίδων και κοινωνικών δικτύων διοργανωτών, συνεργατών και συμμετεχόντων, αλλά και μέσα από τοπικά και εθνικά μέσα ενημέρωσης. Ενδεικτικά, την Πέμπτη 16 Οκτωβρίου 2025, το έργο παρουσιάστηκε στην εκπομπή «Περίμετρος» της ΕΡΤ3, μέσω ζωντανής σύνδεσης με το πεδίο και συνέντευξης της Σεμέλης Δρυμωνίτη από το Μιτάτο της Αμοργού και του Γιάννη Δελλατόλα από το Σύλλογο Αμπασάδα.
Δείτε ολόκληρη τη συνέντευξη ΕΔΩ.
Το Σάββατο 18 Οκτωβρίου 2025, με τη λήξη του βιωματικού εργαστηρίου, διοργανώθηκε εορταστική εκδήλωση στο εστιατόριο «Μαϊστράλι», όπου συζητήθηκε το σύνολο της δράσης και οι εντυπώσεις των συμμετεχόντων, απονεμήθηκαν βεβαιώσεις συμμετοχής και ακολούθησε χορός με παραδοσιακή νησιωτική μουσική. Η εκδήλωση ήταν μία ακόμα ευκαιρία να συμμετάσχει και η ευρύτερη κοινωνία της Ηρακλειάς στη δράση, η οποία εξαρχής αγκάλιασε την πρωτοβουλία και προσέφερε προϊόντα, υπηρεσίες και υποστήριξη.
Μετά τη λήξη του βιωματικού εργαστηρίου και της επαγγελματικής μαθητείας, στάλθηκε ερωτηματολόγιο στους συμμετέχοντες και μαθητευόμενους, προκειμένου να διερευνηθεί τόσο η γενικότερη εντύπωση από την εμπειρία αλλά και να εντοπιστούν σημεία προς βελτίωση. Η συμμετοχή στην προσπάθεια αυτή υπήρξε σημαντική και αναμένεται να βοηθήσει τόσο στην ολοκλήρωση του τρέχοντος έργου, όσο και στη μελλοντική διοργάνωση εργαστηρίων ξερολιθιάς.
Επόμενο στάδιο του έργου «Αλλαξημάρια: Σχεδιασμός και εφαρμογή ενός προτύπου εργαστηρίου ξερολιθιάς» είναι η αναθεώρηση του σχεδιαζόμενου μοντέλου και η τελική του επεξεργασία προκειμένου να εκδοθεί και διαδοθεί μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους.
Το έργο “Αλλαξημάρια: Σχεδιασμός και εφαρμογή ενός προτύπου εργαστηρίου ξερολιθιάς” πραγματοποιείται με επιχορήγηση από το Υπουργείο Πολιτισμού, τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, και με την υποστήριξη του Cyclades Preservation Fund (CPF). Οι μετακινήσεις μας έγιναν με χορηγία της Blue Star Ferries και της Small Cyclades Lines . Η συμμετοχή του Συλλόγου “Αμπασάδα” γίνεται με την υποστήριξη του Δήμου Τήνου.
Το πιλοτικό εργαστήριο υποστηρίχτηκε από τη Δημοτική Κοινότητα Ηρακλειάς του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων.
Ευχαριστούμε πολύ τις επιχειρήσεις Meltemi Retreat Iraklia, Sohoro, Aiolos και Aegean Herbs για την προσφορά των υπηρεσιών τους.
Και βέβαια ευχαριστούμε θερμά όλους όσοι συνέβαλαν στην εκστρατεία συμμετοχικής χρηματοδότησης και βοήθησαν να υλοποιηθεί η δράση αυτή.
Ακύρωση του 3ου Εργαστηρίου Ξερολιθιάς «Η Αμοργιανή Μαστοριά»
Με μεγάλη λύπη, Το Μιτάτο της Αμοργού ανακοινώνει την ακύρωση του 3ου Εργαστηρίου Ξερολιθιάς «Η Αμοργιανή Μαστοριά» που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στην Αμοργό από τις 16 έως τις 20 Οκτωβρίου 2023.
Δυστυχώς, παρά τις έγκαιρες από πλευράς μας ενέργειες, βρεθήκαμε προ νέων δεδομένων από μέρος της τοπικής κοινωνίας την τελευταία στιγμή, οπότε και είναι αδύνατη …
3ο Εργαστήριο Ξερολιθιάς «Η Αμοργιανή Μαστοριά» 16 – 20 Οκτωβρίου 2023
Το Μιτάτο της Αμοργού βρίσκεται στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει τη διοργάνωση του 3ου Εργαστηρίου Ξερολιθιάς «Η Αμοργιανή Μαστοριά» που θα διεξαχθεί στην Αμοργό από τις 16 έως τις 20 Οκτωβρίου 2023.
Η δράση αποτελεί συνέχεια του 1ου και 2ου Εργαστηρίου Ξερολιθιάς «Η Αμοργιανή Μαστοριά» που διοργανώθηκαν με μεγάλη επιτυχία τον Οκτώβριο του 2021 και 2022 αντίστοιχα, υπό την αιγίδα του Δήμου Αμοργού και με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού…
Συμμετοχή σε διήμερο εκδηλώσεων αφιερωμένο στα αγροτικά μνημεία της Τήνου (22-23 Απριλίου 2023)
Με μεγάλη μας χαρά αποδεχτήκαμε την πρόσκληση του νεοσύστατου συλλόγου «Αμπασάδα» της Τήνου και παρευρεθήκαμε στο «χειροποίητο νησί» το διήμερο 22 και 23 Απριλίου 2023, στα πλαίσια της εκδήλωσης «Αγροτικά Μνημεία της Τήνου: κτίσματα ταπεινά, κοσμήματα του τοπίου» .
Ο σύλλογος «Αμπασάδα» προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τους κατοίκους και τους επισκέπτες της Τήνου σχετικά με …
Κλείσιμο του 2022 με την ολοκλήρωση της «ιστορίας του νερού»
Το Δεκέμβριο του 2022, ένα όμορφο έργο που υλοποιήθηκε από το Μιτάτο της Αμοργού, σε συνεργασία με το «Νήσος Αμοργός» – Σύλλογο για το Περιβάλλον και τον Πολιτισμό, έφτασε στο τέλος του. «Η Ιστορία του Νερού» αφορούσε στην αποκατάσταση της δεξαμενής στη θέση «Χωριό», έξω από το χωριό Λαγκάδα, στην Αμοργό. Οι εργασίες έδωσαν την ευκαιρία στους διοργανωτές να θέσουν στο …
Διαβάστε ΠερισσότεραΣυμμετοχή του Μιτάτου της Αμοργού στην 4η συνάντηση νησιώτων για το περιβάλλον (Πάρος, 28-30/10/2022)
Το Μιτάτο της Αμοργού συμμετείχε στην 4η Συνάντηση Νησιωτών για το Περιβάλλον (Islanders’ Forum) που διοργάνωσε με μεγάλη επιτυχία το Cyclades Preservation Fund (CPF) στην Πάρο, από τις 28 έως τις 30 Οκτωβρίου 2022.
Στη Συνάντηση παρευρέθηκαν 45 συμμετέχοντες, εκπροσωπώντας 30 φορείς από 17 νησιά, εντός και εκτός Κυκλάδων.
Οι παρουσιάσεις που πραγματοποιήθηκαν τις πρώτες δύο μέρες είχαν ως σκοπό να …
Νέα επιτυχημένη ολοκλήρωση του Εργαστηρίου Ξερολιθιάς «Η Αμοργιανή Μαστοριά» για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά
Φέτος, από τις 10 έως τις 14 Οκτωβρίου, τρεις ντόπιοι μάστορες, με τη βοήθεια των περίπου 35 συμμετεχόντων που παρευρέθηκαν στο πεδίο, κατασκεύασαν 14 νέες «καδένες» (σκαλοπάτια) καλντεριμιού, συνολικού μήκους 33 μέτρων, και επισκεύασαν 10 τμήματα αναλημματικών τοίχων, συνολικού μήκους 39,30 μέτρων.
Διαβάστε Περισσότερα2ο Εργαστήριο Ξερολιθιάς «H Αμοργιανή Mαστοριά» 10-14 Οκτωβρίου 2022
Το Μιτάτο της Αμοργού βρίσκεται στην εξαιρετικά ευχάριστη θέση να ανακοινώσει τη διοργάνωση του 2ου Εργαστηρίου Ξερολιθιάς «Η Αμοργιανή Μαστοριά» που θα πραγματοποιηθεί από τις 10 έως τις 14 Οκτωβρίου 2022 στην Αμοργό.
Μετά τη μεγάλη επιτυχία του 1ου Εργαστηρίου Ξερολιθιάς τον Οκτώβριο του 2021, το οποίο πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του …
«Η ιστορία του νερού» κερδίζει το πρώτο βραβείο στο διαγωνισμό celebrate islands 2022
Το Μιτάτο της Αμοργού συμμετείχε και κέρδισε το πρώτο βραβείο στην κατηγορία Βιώσιμης Διαχείρισης Υδάτινων Πόρων με τη δράση «Η Ιστορία του Νερού», η οποία πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Σύλλογο για το Περιβάλλον και τον Πολιτισμό «Νήσος Αμοργός». Με μεγάλη χαρά και υπερηφάνεια παρακολουθήσαμε την Τετάρτη 18 Μαΐου 2022 τη διαδικτυακή απονομή βραβείων για το διαγωνισμό βίντεο “My project in 120 seconds”, στα πλαίσια της δράσης Celebrate Island που διοργάνωσε …
Διαβάστε ΠερισσότεραΟλοκληρώθηκε το εργαστήριο ξερολιθιάς «η Αμοργιανή μαστοριά»
Με απόλυτη επιτυχία ολοκληρώθηκαν την Παρασκευή 15 Οκτωβρίου 2021 οι εκδηλώσεις του πρώτου Εργαστηρίου Ξερολιθιάς «Η Αμοργιανή Μαστοριά» που διοργάνωσε στη Λαγκάδα Αμοργού το Μιτάτο της Αμοργού, μία ομάδα με σκοπό τη διατήρηση του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος του νησιού και των Κυκλάδων γενικότερα.
Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου, τέσσερις ντόπιοι τεχνίτες, οι μάστορες …
Συμμετοχή του Μιτάτου της Αμοργού στο 17ο Διεθνές Συνέδριο Ξερολιθιάς, Kovanle, Κροατία 2021
Η Διεθνής Ένωση για τη Διεπιστημονική Μελέτη της Ξερολιθιάς (ΔΕΕΞ – SPS) διοργάνωσε το 17ο Διεθνές Συνέδριο για την Ξερολιθιά στο Kovanle της Κροατίας, από την 1η έως τις 3 Οκτωβρίου 2021. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε συνέχεια του Διεθνούς Εργαστηρίου Ξερολιθιάς, το οποίο υλοποιήθηκε …
Διαβάστε Περισσότερα



















