Krastu Mastru – Μαθαίνοντας την τέχνη της ξερολιθιάς στη Σαρδηνία

Από την 1 έως τις 10 Μαΐου 2026, είχαμε τη χαρά να συμμετέχουμε στη δράση Krastu Mastru, η οποία διοργανώθηκε από την ομάδα Foghiles στο χωριό Semèstene της επαρχίας Sassari της Σαρδηνίας (Ιταλία), εκπροσωπούμενοι από το μέλος του Μιτάτου της Αμοργού, Μαρία Νομικού.

Στόχος της δράσης ήταν η ανταλλαγή γνώσεων γύρω από διαφορετικές τεχνικές της ξερολιθικής δόμησης και η μετάδοσή τους σε μαθητευόμενους τεχνίτες. Για δέκα μέρες, μάστορες από την Κύπρο, την Κροατία, τη Σαρδηνία και μία μαστόρισσα από τη Βόρεια Ιταλία αποτύπωσαν την ιδιαιτερότητα της τεχνικής τους σε 30 μέτρα αναλημματικού τοίχου, και είχαμε την ευκαιρία να μαθητεύσουμε δίπλα τους.

Δυνατή ήταν η παρουσία της Κύπρου, με την ομάδα Terract Σαλαμιού, με τους μάστορες Παναγιώτη και Αργύρη Παναγιώτου, την αρχιτέκτονα Σεβίνα Φλωρίδου και τη Βασιλική Π. Παναγιώτου. Η ομάδα δραστηριοποιείται από το 2019, με ποικίλες δράσεις, εστιασμένες στην ευαισθητοποίηση και τη μύηση της νέας γενιάς στην τεχνική της ξερολιθιάς. Το 2025 έλαβε μέρος στη 19^η Διεθνή Έκθεση Αρχιτεκτονικής της Biennale της Βενετίας, αναδεικνύοντας την πολύπλευρη σημασία της ξερολιθιάς σε αρχιτεκτονικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό επίπεδο.

Με μεγάλη μας χαρά ξανασυναντηθήκαμε με την ομάδα 4 Grada Dragodid από την Κροατία, και τον μάστορα Duje Mikelić. Η ομάδα Dragodid συμπληρώνει σχεδόν 20 χρόνια δράσης, με εργαστήρια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους σε περιοχές της Κροατίας με ξερολιθικές κατασκευές.

Η μαστόρισσα Serena Cattaneo, η οποία δραστηριοποιείται σε περιοχές της Βόρειας Ιταλίας, και ο μάστορας Matteo Marangon από τη Σαρδηνία, οδηγούμενοι ο καθένας από την προσωπική του εμπειρία προς την επιλογή του συγκεκριμένου επαγγέλματος, είναι απόφοιτοι της International Terraced Landscape Alliance (ITLA) της Ιταλίας. Μας μετέδωσαν μία πολύ σημαντική διάσταση για τον τρόπο με τον οποίο ανακατασκευάζεται ένας τοίχος και για τη διαδικασία του να ξεκινάς από την αρχή, υπολογίζοντας τα υλικά, τις εργατοώρες και το κόστος. Εξαιρετικό ενδιαφέρον είχε και η αποδοχή της Serera από τον κύκλο των μαστόρων, καθώς, απ’ ό,τι φαίνεται, είναι η μοναδική εν ενεργεία μαστόρισσα στην Ιταλία, προς το παρόν.

Κατά τη διάρκεια της δράσης, είχαμε και εμείς την ευκαιρία να παρουσιάσουμε από την πλευρά μας τα τρέχοντα εγχειρήματα και μελλοντικά μας έργα, τους στόχους, τις προκλήσεις και το όραμά μας. Επιπλέον, ξεναγηθήκαμε από την ομάδα Foghiles σε πολύ εντυπωσιακά ξερολιθικά μνημεία της περιοχής, όπως το Nuraghe Santu Antine, καθώς και σε μία περιοχή με πλήθος Pinnettas de Pedra, κατασκευές οι οποίες είχαν διαφορετικές χρήσεις, ανάλογα με τις ανάγκες των κτηνοτρόφων και των αγροτών της περιοχής. Είδαμε πανέμορφα μεσαιωνικά χωριά, φιλοξενηθήκαμε από ντόπιους και νιώσαμε οικεία.

Μέσα από αυτή τη συνάντηση, καταλάβαμε ότι η ξερολιθιά δεν είναι μόνο μία τεχνική δόμησης∙ είναι ένας τρόπος να σύνδεσης των ανθρώπων μέσα από τη συνεργασία, την ανταλλαγή γνώσης και τη συλλογική προσπάθεια. Κάθε πέτρα τοποθετείται δίπλα στην άλλη για να δημιουργήσει κάτι σταθερό και ανθεκτικό στον χρόνο – όπως ακριβώς και οι σχέσεις που χτίζονται ανάμεσα σε όσους αγαπούν και υπηρετούν αυτήν την τέχνη. Η ξερολιθιά εμπεριέχει μία βαθιά έννοια αλληλεγγύης και κοινότητας, μία διαδικασία που μετατοπίζει το βάρος από το «εγώ» στο «εμείς», θυμίζοντάς μας πως τα πιο ουσιαστικά έργα γεννιούνται συλλογικά.